Sosyal Bilimlerde Araştırmayı Yazma ve Rapor Haline Getirme Araştırma İçin Ön Hazırlıklar

1. Model Seçimi
Araştırma doğru bilgiye ulaşmak için harcana çabadır. Bunun içinde bilginin bulunması, gerçeğe uygun olup olmadığının sınanması gerekir. Araştırmada esas amaç herhangi bir konuyu belli metodlar dahilindesistemli bir şekilde inceleyerek, doğru bilgiye ulaşmaktır.
Ciddi ve ilmi bir araştırma yapabilmek için aşağıdaki sistemi tatbik etmek gerekir.
a. Araştırmanın konusu
b. Araştırma ile ilgili hipotezin ortaya konulması
c. Konuya uygun araştırma metod ve tekniklerinin seçilmesi
d. Verilerin toplanması
e. Toplanan verilerin yorumlanması, değerlendirilmesi
f. Sonuçların sunulması gerekir.

2. Araştırmada Aşamalar
Araştırmayı yazma ve rapor haline getirme aşaması diye de adlandırabileceğimiz bu safhada üç önemli öğe vardır.
a. Hazırlık Aşaması
b. Malzeme Toplama Aşması
c. Yazma Aşaması
Hazırlık Aşamasında Yapılması Gerekenler
a. Konu Seçmek
b. Yakın Kaynakları Okumak
c. Konuyu Sınırlandırmak
d. Araştırmada Kullanılacak Metod ve Teknikleri Tesbit
e. Hipotez Kurmak
f. Geçici Plan Yapmak
g. Kaynakları Tesbit Etmek
Malzeme Toplama Aşamasında Yapılması Gerekenler
a. Tesbit Edilen Kaynaklardan Okuma ve Not Alma
b. Gözlem ve Deney Yaparak Bilgi Elde Etmek
c. Bilgileri Bir Araya Getirmek, Sınıflandırmak, Karşılaştırma Yapmak ve Toplanan Bilgileri Bütünleştirmek.
Yazma Aşamasında Yapılması Gerekenler
Öncelikle hipotez kontrol edilmelidir. Yaptığımız geçici plandaki değişiklik olmuş mu? Ona bakılmalıdır. Bölümlerin mantıklı bir sıra izleyip izlemediğine bakılmalıdır. Şüpheli noktalar varsa bu şüpheleri giderici çalışmalara başlanmalıdır.

3. Araştırmada Konu Seçimi
Araştırmanın en önemli ve en zor aşamalarından birisi uygun bir konu seçmektir. Bunda da dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır.
a. Genel Hususlar
b. Özel Hususlar
Genel Hususlar
1. Çözülebilirlik
2. Yenilik
3. Önemlilik
4. Ahlaki Kurallar Uygunluk
Özel Hususlar
1. Araştırmacının Alanda Yeterliliği
2. Veri Toplama Tekniklerinde Yeterlilik
3. Veri Toplama İzni
4. Zaman ve İmkan Yeterliliği
5. İlgi Yeterliliği

ARAŞTIRMANIN KISIMLARI
1. Ön Kısım
Ön kısım, araştırmayı tanıtan bir kimlik niteliğindedir.
a. Başlık
Başlık, araştırmanın konusunu, alanını ve problem sınırlarını belirtir. Araştırmanın başlığı konuya uygun olmalıdır. Başlık kısa ve yalın ifade edilmelidir.
Türkkaya Ataöv, ''Başlık, üniversite, fakülte ya da okulun adı, raporun başlığı, dersin adı, yıl ve yazarın ismi kağıdın üzerine göre iyi görülecek şekilde dağıtılarak yazılır. Araştırmanın bu sayfası yada herhangi bir tarafını çiçek ve benzeri desenle süslemek gereksizdir.'' demektedir.
b. Önsöz
Bu kısımda yazar gördüğü yardımlar için teşekkür eder. Bu kısımda söyleyecek bir şey yoksa vazgeçilebilir de. Önsözde konu bir iki paragrafla taktim edilir. Yine bir iki paragrafta konu ortaya konabilir.
c. İçindekiler
İçindekiler, her araştırmada muhakkak bulunan kısımlardan biridir. Bölüm başlıkları romen rakamı ile büyük harflerle yazılır. Karşılarında da bölümlerin başladığı ve bittiği sayfalar gösterilir. Alt bölümlerde rakamlardan ve harflerden yararlanılarak gösterilir.
d. Tablo ve Çizelgeler Listesi
Tabloların açık, basit ve anlaşılır olmasına dikkat edilmelidir. Tabloların görünüşü, şekli, çizimi, yazımı temiz ve estetik olmalıdır. Tablolarda sütun ve sıraların doğru isimlendirilmesine dikkat edilmelidir.
Halil Seyidoğlu, araştırmada tablo ve şekiller fazla değilse ayrı bir liste yapmaya gerek olmadığını, tabloların başlı başına bir grup oluşturduğunu, şekillerin grafik, diyagram, harita, fotoğraf v.b. resim ve çizimleri kapsadığını belirtmektedir.
2. Metin Kısmı
a. Giriş
Araştırmada metin girişle başlar. Bu kısımda araştırmacı çözümlemeye çalıştığı meseleye açıklık getirir. Konuyu seçmedeki amaca temas edilir. Araştırmanın hipotezleri belirtilerek, genel ve test hipotezleri belirlenir. Kullanılan metod ve teknikler açıklanır. Konunun sınırları hakkında bilgi verilir.
b. Bölümler
Burada metnin yazılması sırasında uyulması gereken kurallar önemlidir. Satır aralığı, sayfa kenar başlıkları, paragraflar, bölüm başlıkları, maddeleştirme ve sayfa numaralandırılması ile ilgili kısımlara değinilir.
c. Ekler
Ekler bir sayfada yazılır. Her ekin bir başlığı ve birde numarası vardır. Bir sayfayı doldurmayan ekler sayfa ortasına yerleştirilir. Bir sayfaya sığmayan ekler ise diğer sayfaya yazılır.

ALINTILAR
1. Alıntı Çeşitleri
a. Dolaylı Alıntı
Ana düşünceyi değiştirmeksizin, yazarın kendi dil ve üslubuyla okunan kaynaklardaki bilgilerin aktarılmasıdır. Bu tarz aktarmalarda tırnak işareti yada sıkıştırılmış paragraf kullanılmaz.
b. Doğrudan Alıntı
Bu tarz alıntılarda metin, kelime, imla, noktalama, paragraf büyük ve küçük harf bakımından ana kaynaktaki gibi olmalıdır.
2. Alıntı Yazım Kuralları
Yasalar, tüzükler, hükümet kararları, yönetmelikler, hipotezler, karşıt görüşleri savunan açıklamalar, matematik ve fen bilimleri ile ilgili formüller, açık seçik ifade edilmesi güç olan metinler doğrudan aktarılır.
Yarım sayfayı aşan alıntılara az yer verilmelidir.
a. Metne Yerleştirme
Üç daktilo satırı ve daha kısa olanlar tırnak içerisinde gösterilir. Üç satırdan daha uzun olanlar ise sıkıştırılmış paragraf kullanılarak gösterilir.
b. Çıkartmalar
Alıntının az ve öz olması istenir. Bu nedenle bazı kelimeler, cümleler ve paragraflar çıkartılabilir. Çıkartılan yerler (....) ile gösterilir.
c. Büyük ve Küçük Harflerle Başlama
Aktarılan ifadenin metindeki düz yazı cümlesine bağlanması ve ikisinin birlikte
gramatik bütünlük oluşturması gerekir. Özel isimler hariç, aktarmadaki ilk kelime büyük harf olsa dahi küçük harfe dönüştürülür. Aktarılan cümle kendi başına bağımsız bir gramatik bütünlük ise cümlelerin ilk kelimesi büyük harfle yazılır.
3. Alıntılarda Kaynak Gösterme
Her türlü alıntıda kaynak göstermek mecburidir. Doğrudan alıntılarda sayfa numarasının verilmesi gerekir. Dolaylı alıntıda böyle bir zorunluluk yoktur.
4. Alıntılar Hakkında Kanuni Hükümler
Hemen her ülkede büyük gayretlerle hazırlanan fikir ve sanat eserleri kanunlarla korunur.
Türkiye'de fikir ve sanat eserleri ''5846 sayılı fikir ve sanat eserleri kanunu'' ile korunmaktadır.

DİPNOTLAR
1. Dipnotu Gerektiren Bilgiler
Başka kaynaklardan aynen yapılan aktarmalar, başka yazarların kendilerine özgü düşünceleri, özel bilgi veya görüşler, araştırmanın önceki veya sonraki bölümlerine yapılan atıflar için dipnotu göstermek gerekir
2. Dipnot Şekilleri ve Dipnot Gösterme
a. Kaynak Dipnotları
Kaynak Dipnotlarının yerleştirilmesinde iki sistem vardır. 1. sistemde metnin içerisinde dipnotu verilerek iktibasın bitimine numarası konulur ve sayfanın en altında da bilgi verilir. 2. sistemde ise kaynaklar sondaki bibliyografya bölümünde tanıtılır.
b. Açıklama Dipnotları
Bazen gerekli görülen yerlerde açıklama yapmak gerekebilir. Ancak metnin akışını bozabileceğinden bu tür açıklamalar dipnotta gösterilir.

ARAŞTIRMADA SON KISIM
1. Ekler
Araştırmada ekler sonuçtan sonra yer alır. Uzun ve ayrıntılı tablolar, anket formları, çizelgeler, belgeler, uzun alıntılar ve uzun açıklamalar ekte verilebilir. Her ek ayrı bir sayfada yer alır.
2. Bibliyografya
Araştırmada yararlanılan kaynakların alfabetik listesi verilir. Araştırmadaki dipnottaki tüm kaynaklar verilir. Ayrıca dipnotta verilmeyen ancak istifade edilen kaynaklar da bibliyografyada verilebilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR
Arslantürk, Zeki, Sosyalin Bilgisi ve Ölçme Araştırma Usülleri, Atatürk Üniv. İİBF Yay,Erzurum1983
Ataöv, Türkkaya, Bilimsel Araştırma El Kitabı, Savaş Yay, Ankara 1989
Karasar, Niyazi, Araştırmada Rapor Hazırlama, Ankara 1981
Keleş, Ruşen, Toplumbilimlerde Araştırma ve Yöntem, TODAİE Yay, Ankara 1976
Kurtkan Bilgiseven, Amiran, Sosyal İlimler Metedolojisi, Filiz Kitabevi, İstanbul 1989
Poincare, Henri, Bilim ve Metod, çev.H.R.Atademir ve S.Ölçen, MEB Basımevi, İstanbul 1986
Tütengil, Cavit Orhan, Sosyal Bilimlerde Araştırma ve Metod, İ.Ü.İktisat Fak.Yay, İstanbul 1975
Yoğurtçugil, Kemal, Örnekleme-Yöntemler ve Uygulama, İ.Ü.İktisat fak Yay, İstanbul 1976